Özel Gereksinimli Çocukların Davranışlarını Anlamak: Her Davranış Bir Mesaj Taşır
Özel gereksinimli bir çocuğa sahip olmak ebeveynler için hem çok değerli hem de zaman zaman zorlayıcı bir süreç olabilir. Özellikle öfke nöbetleri, ağlama krizleri, bağırma, kendini yere atma veya çevreyle iletişimi reddetme gibi davranışlar aileleri çaresiz hissettirebilir.
Birçok ebeveyn bu noktada şu soruyu sorar:
“Neden böyle davranıyor?”
Aslında bu sorunun cevabı çoğu zaman sandığımızdan farklıdır. Çünkü özel gereksinimli bireylerde davranışlar çoğu zaman bir problem değil, bir iletişim biçimidir.
Başka bir deyişle:
Her davranış bir mesaj taşır.
Davranışların Arkasında Ne Olabilir?
Gelişimsel farklılıkları olan çocuklarda davranışların ortaya çıkmasının birçok nedeni olabilir. Psikoloji ve özel eğitim alanındaki araştırmalar, özellikle iletişim güçlükleri, duyusal hassasiyetler ve değişime uyum güçlüğünün davranışları önemli ölçüde etkilediğini göstermektedir.
1. İletişim Kuramamak
Bazı özel gereksinimli çocuklar ihtiyaçlarını sözel olarak ifade etmekte zorlanabilir.
Örneğin;
gibi basit mesajları söyleyemediklerinde bu durum davranışlara dönüşebilir.
Çocuk aslında problem çıkarıyor olmayabilir.
Sadece anlaşılmaya çalışıyor olabilir.
2. Duyusal Hassasiyetler
Bazı çocuklar için ses, ışık, kalabalık veya dokunsal uyaranlar oldukça yoğun hissedilebilir.
Bizim için sıradan olan bir ortam, onların sinir sistemi için fazla gürültülü, fazla parlak veya fazla karmaşık olabilir.
Bu durumda çocuk kendini korumak için davranış geliştirebilir.
3. Rutinlerin Değişmesi
Özel gereksinimli birçok çocuk günlük rutinlere ihtiyaç duyar. Rutinler onların dünyayı daha güvenli ve öngörülebilir hissetmesini sağlar.
Ancak planın değişmesi, beklenmedik bir durum veya günlük akışın bozulması çocukta yoğun kaygıya yol açabilir.
Bu kaygı da çoğu zaman davranışlarla kendini gösterir.
4. Anlaşılmadığını Hissetmek
Çocuk bazen defalarca bir şeyi anlatmaya çalışır ancak çevresi tarafından anlaşılmaz.
Bu durumda yaşadığı hayal kırıklığı davranışın şiddetini artırabilir.
Davranış büyüdükçe verilen mesaj da büyür:
“Beni anlamıyorsunuz.”
Davranışı Durdurmaya Çalışmak mı, Anlamaya Çalışmak mı?
Birçok yetişkin davranış ortaya çıktığında ilk olarak davranışı durdurmaya odaklanır. Ancak davranışı bastırmak çoğu zaman sorunun kaynağını çözmez.
Daha etkili olan yaklaşım şu soruyu sormaktır:
“Bu davranış bana ne anlatmaya çalışıyor?”
Davranışın arkasındaki ihtiyacı anlamak hem çocuğun gelişimini destekler hem de daha sağlıklı bir iletişim kurulmasını sağlar.
Ebeveynler İçin Küçük Ama Etkili Öneriler
Özel gereksinimli bireylerle çalışan uzmanlar davranışları anlamak için şu adımları önerir:
Bazen küçük bir düzenleme bile çocuğun davranışlarında büyük değişimler yaratabilir.
Özel Gereksinimli Çocukların Davranışlarına Farklı Bir Gözle Bakmak
Özel gereksinimli bir çocuğun davranışı çoğu zaman “zor olmak” için değil, zorlandığı için ortaya çıkar.
Davranışın altında çoğu zaman bir ihtiyaç, bir duygu veya bir mesaj vardır.
Bu mesajı anlayabilmek ise sabır, gözlem ve doğru destekle mümkündür.
Aileler İçin Küçük Bir Hatırlatma
Özel gereksinimli bir çocuğun gelişim süreci bazen ebeveynler için yorucu ve belirsiz olabilir. Bu süreçte destek almak hem çocuk hem de aile için önemli bir fark yaratabilir.
Çocuğun davranışlarını daha iyi anlamak, kriz anlarını yönetmek ve gelişimini desteklemek için profesyonel bir değerlendirme süreci oldukça faydalı olabilir.
Bu konuda daha fazla bilgi almak veya danışmanlık süreci hakkında konuşmak isterseniz iletişime geçebilirsiniz.
Uzm. Psikolog Ezgi Sayın
